Ooit weleens van Zoroaster gehoord? Hij was een Iraanse profeet die zo’n zeven eeuwen voor Christus een religie stichtte op basis van een centraal thema waar we nog altijd in geloven: het dualisme van het goede tegenover het kwade. Hoewel hij vandaag nog maar pakweg 100.000 volgers heeft, is Zoroaster nog springlevend in onze cultuur.

Hij zette de toon voor elk verhaal dat sinds zijn tijd wordt verteld: de strijd tussen protagonist en antagonist, de held en de antiheld. Zeg nou zelf: wat is het verhaal van Batman zonder The Joker? God zonder de duivel? Wat is het goede zonder het kwade? We houden van een verhaal met spanning, van kanten die elkaar definiëren en van een uiteindelijke overwinning.

In de tijd van onze grootouders was goed en slecht nog een kwestie van de kerk; daar hoefde je zelf niet over na te denken. Nu, ten tijde van individualisme en antiglobalisering, is het aan mensen en hun steeds kleiner wordende stammen om te bepalen wat het goede is. Toen we dat zelf gingen bepalen, werd het woord ‘waarden’ van stal gehaald om het hierover te hebben.

Wat heeft dit met ons werk te maken? Alles. Ooit weleens afgevraagd waarom elk ziekenhuis veel geld en tijd besteedt aan het bepalen van eigen waarden, in plaats van aan een gezamenlijke zoektocht naar de waarden van de zorg? Het is niet alsof verschillende ziekenhuizen tot heel andere antwoorden komen, getuige de populariteit van het woord ‘aandacht’. Of waarom elk notariskantoor eigen waarden formuleert, terwijl de meesten uitkomen op ‘vertrouwen’.

Waarom die individuele moeite? Juist. We willen het zélf bepalen. Mijn werk gaat over waarden. Over waar mensen in geloven als het gaat om goed en slecht. En wat mij opvalt, is dat het verhaal over waarden binnen organisaties nauwelijks leeft.

We kunnen van Zoroaster leren.Heb het niet alleen over het goede, maar ook over het slechte.

Bepaal samen niet alleen welk gedrag plezier geeft, maar sta ook stil bij welk gedrag pijn doet. Heb het niet alleen over waarden, maar óók over antiwaarden.

We zijn in onze organisaties verleerd om verhalen te vertellen. De meeste gaan over KPI’s, processen en inhoudelijke details. En als het al over waarden gaat, gaat het eenzijdig over het goede, netjes teruggebracht tot een lijstje wenselijke woorden. Slappe hap.

Mijn advies: zet iets op het spel en maak het spannend. Durf het met elkaar te hebben over het kwade. Want zoals iedere held als Batman een antiheld als The Joker nodig heeft, hebben jouw waarden antiwaarden nodig om elkaar te definiëren.